Trong hồ hết ngày mùa thu tháng Tám, kỷ niệm 60 năm thành lập nước nước ta dân nhà cộng hòa, đọc lại bài bác thơ Đất nước của Nguyễn Đình Thi, bọn họ cảm thấy một niềm trường đoản cú hào dân tộc bản địa từ trong sâu thẳm chổ chính giữa hồn.

Bạn đang xem: Sáng chớm lạnh trong lòng hà nội

Trịnh Thanh Sơn-

Đất nước

Sáng non trong như sáng sủa năm xưaGió thổi mùa thu hương cốm mớiTôi nhớ những mùa thu đã xaSáng chớm lạnh trong thâm tâm Hà NộiNhững phố dài xao xác hơi may Người ra đi đầu ko ngoảnh lại Sau lưng thềm nắng lá rơi đầyMùa thu nay không giống rồi Tôi đứng vui nghe giữa núi đồi Gió thổi rừng tre phấp phới Trời thu thay áo mới vào biếc nói cười thiết tha! Trời xanh đây là của bọn họ Núi rừng đây là của bọn họ Những cánh đồng thơm ngạt ngào Những ngả đường bát ngát Những chiếc sông đỏ nặng phù sa Nước chúng ta Nước những người chưa bao giờ khuất Đêm đêm rì rầm trong tiếng đất Những buổi ngày xưa vọng nói về! Ôi những cánh đồng quê chảy ngày tiết Dây thép gai đâm nát trời chiều Những đêm dài hành quân nung nấu Bỗng bồn chồn nhớ mắt người yêu. Từ những năm đau thương chiến đấu Đã ngời lên đường nét mặt quê hương Từ gốc lúa bờ tre hồn hậu Đã bật lên những tiếng căm hờn bát cơm chan đầy nước mắt bay còn giằng khỏi miệng ta Thằng giặc Tây, thằng chúa đất Đứa đè cổ, đứa lột da... Xiềng xích chúng cất cánh không khóa được Trời đầy chim cùng đất đầy hoa Súng đạn chúng cất cánh không bắn được Lòng dân ta yêu thương nước thương nhà! Khói nhà máy cuộn vào sương núi Kèn gọi quân văng vẳng cánh đồng Ôm đất nước những người áo vải Đã đứng lên thành những nhân vật Ngày nắng đốt theo đêm mưa dội Mỗi bước đường mỗi bước hy sinh Trán cháy rực nghĩ trời đất mới Lòng ta bát ngát ánh bình minh. Súng nổ rung trời giận dữ Người lên như nước vỡ bờNước Việt nam từ tiết lửa Rũ bùn đứng dậy sáng lòa!

1948

(Rút trong tập thơ Người chiến sĩ, NXB Văn nghệ, 1956).

Bài thơ Đất nước được Nguyễn Đình Thi sáng tác vào cuối năm 1948 (theo hồi ức của đơn vị văn sơn Hoài) tại chiến quần thể Việt Bắc, nhưng mà cụ thể là ở vùng rừng núi Tuyên Quang. Thời điểm đó, ông đang là Ủy viên Ban Chấp hành Hội Văn nghệ VN.

Đất nước ra đời sau bài xích hát Người Hà Nội chưa đầy một năm, vị vậy không khí trường ca vẫn còn thấm đẫm. Gồm thể coi Đất nước của Nguyễn Đình Thi là một trường ca thu nhỏ, bởi nó đem trong mình đầy đủ những phẩm chất cốt lõi của một trường ca.

Chính vị vậy, bài bác thơ Đất nước đã là một gợi ý mang đến rất nhiều những trường ca sau này, xuất hiện vào thời chống Mỹ. Tôi nói là những "gợi ý", nhưng thực chất đó là những bài bác học về phương pháp tư tưởng, phong thái nghệ thuật, với cả thủ pháp nghệ thuật khi tiến hành một trường ca.

Tuy nhiên, bài thơ Đất nước vẫn nguyên vẹn và mãi nguyên vẹn là một bài thơ trữ tình hùng hổ và lộng lẫy. đơn vị thơ sáng sủa tác bài bác thơ này ở tuổi 24, ở tuổi ấy mà lại viết như thế, chỉ có những tính năng mới làm nổi, chỉ bao gồm dân tộc và cách mạng mới có tác dụng nổi.

Tài năng của Nguyễn Đình Thi đã gặp được thiên thời - địa lợi - nhân hòa, gặp được ngọn gió lớn mà lại ta vẫn thân quen gọi là "bão táp cách mạng", vày thế nhưng vút lên, vì thế cơ mà bền lâu, vì thế mà cải tiến và hiện đại.

Nói "hiện đại" là ngầm so sánh với vật gì trước đó là "chưa hiện đại". Ở đây tôi muốn dừng lại ở một so sánh nho nhỏ, rằng Đất nước của Nguyễn Đình Thi hiện đại hơn Thơ mới trước đó ko bao lâu.

Ông mở đầu bài xích thơ bằng việc tả mùa thu, một mùa thu như bao mùa thu trong cách nhìn của ngày thu thứ nhất, mùa thu đầu tiên:

Sáng đuối trong như sáng năm xưaGió thổi ngày thu hương cốm mớiTa nhớ những mùa thu đã xa...

"Những ngày thu đã xa" là những ngày thu như thế nào vậy? Phải chăng, đó là một nỗi buồn trong thơ Bích Khê:

Ô hay! Buồn vương cây ngô đồngVàng rơi, đá quý rơi... Thu mênh mông!

Hay trong thơ Chế Lan Viên trước đó:

Thu đến đây, chừ biết nói răngChừ đây buồn giận biết sao ngănTìm trong những sắc hoa đang rụngTa kiếm trong hoa chút sắc tàn!

Không phải vậy, nỗi nhớ ngày thu năm xưa là một mùa thu rất khác. Đó là mùa thu năm 1946, đất nước sau bao cố gắng của bác bỏ Hồ, vẫn phải một lần nữa đứng lên đánh Pháp, đấy là ngày thu nhà thơ trẻ phải rời Thủ đô Hà Nội thân mật một lần nữa để trở lại chiến khu vực Việt Bắc, với niềm tin "Kháng chiến trường kỳ nhất định thắng lợi". Phút chia tay với Thủ đô yêu dấu chưa đầy một tuổi Dân chủ Cộng hòa, chổ chính giữa trạng đơn vị thơ mới bồi hồi, xao xuyến, xa xót làm cho sao:

Sáng chớm lạnh trong thâm tâm Hà NộiNhững phố dài xao xác hơi mayNgười ra đi đầu không ngoảnh lạiSau lưng thềm nắng lá rơi đầy!

Thơ ấy gồm nhạc và có hoa. Giai điệu đã sẵn trong giai điệu cùng tiết tấu của thơ rồi, còn vẽ một bức tranh lụa tốt sơn dầu thì sao? cạnh tranh nhất là tả cho được chiếc buổi sáng "chớm lạnh", và những đường phố lâu năm "xao xác hơi may". Còn "người ra đi đầu ko ngoảnh lại" với "sau lưng thềm nắng lá rơi đầy" chắc chắn là "nhìn được" bằng đường nét, bố cục và mầu sắc.

Nhưng không phải vậy đâu, tả được mẫu tình rưng rưng nước mắt của người "ra đi đầu ko ngoảnh lại" cơ mới là thật khó. Mẫu ấy, loại điều chiêm cảm ấy, chỉ tất cả thơ mới làm được!

Và thơ cũng làm được một điều hơn thế, rằng chỉ sau nhị khổ thơ đầu với lưu luyến, buồn thương, đau xót tiễn đưa, ngày thu bỗng không giống hẳn, sáng bừng lên với một mầu sắc khác, bởi trọng tâm trạng của người thơ đã khác, khỏe mạnh, tự tin cùng sáng bừng lên:

Mùa thu nay khác rồi!

Chỉ với năm chữ mở đầu của khổ thơ thứ bố "Mùa thu nay khác rồi" ta thấy vai trung phong thế của người thơ đã chuyển, đã vươn tới một vị thế cao hơn, tự tin với sung mãn hơn vào tầm vóc của một nội lực lớn. Hình tượng của bên thơ bỗng cao sừng sững:

Ta đứng vui nghe giữa núi đồiGió thổi rừng tre phấp phớiTrời thu nuốm áo mớiTrong biếc, nói cười, thiết tha...

Xem thêm:

Nhận thức về "nội hàm" của một mùa thu mới là vô cùng sáng rõ và bí quyết tân, bởi đây là ngày thu khác, mùa thu của những người đã gồm quyền làm chủ núi đồi, làm chủ những rừng tre phấp phới, cùng là một "mùa thu cụ áo mới", một ngày thu "trong biếc, nói cười, thiết tha!".

Câu cuối của khổ thơ này thật tài hoa, và nó là đặc sản của thi tài Nguyễn Đình Thi.

Sự kết hợp của những tính từ - động từ - trạng từ, bất ngờ đến nỗi làm cho ta phải sững sờ trong chiêm cảm một vẻ đẹp ngôn ngữ Việt cơ mà trước đây chưa bao giờ có. Ai vào biếc? Ai nói cười? Ai thiết tha? đó là hồn của mùa thu mới, hồn của dân tộc vậy!

Một câu thơ cơ mà làm sáng sủa cả non sông, đất nước và có tác dụng cho bọn họ tự hào, tự tin biết bao. Một đất nước, với những ngày thu ấy, sẽ lâu dài trường tồn. Đó là chủ quyền của người Việt, của giống nòi giống dân Việt. Trong cảm hứng hào sảng ấy ông viết tiếp:

Trời xanh đây là của chúng taNúi rừng đây là của bọn chúng taNhững cánh đồng thơm ngátNhững ngả đường chén ngátNhững mẫu sông chảy nặng phù sa...

Để rồi, vang vọng những câu thơ hào sảng nhất về giống nòi:

Nước bọn chúng taNước những người chưa bao giờ khuấtĐêm đêm rì rầm vào tiếng đấtNhững buổi ngày xưa vọng nói về

Ngày xưa nói về gì vậy?Những buổi ngày xưa nói gì đây?

Và ông trả lời như một bích họa thắm đỏ tiết xương, rằng:

Ôi! Những cánh đồng quê chảy máuDây thép sợi xé nát trời chiều

Và: Những đêm dài hành quân nung nấuBỗng bồn chồn nhớ mắt người yêu

Tôi gọi những câu thơ này là những câu thơ thăng hoa nhất của người chiến sĩ - nghệ sĩ Nguyễn Đình Thi. Xung quanh những gì hay và đẹp nhất mà ông đã dưng hiến cho nền thi ca hiện đại Việt Nam, những câu thơ trên, ông đã tự khiêm nhường bộc lộ một tác dụng thi ca, ít ai sánh nổi:

Cảm hứng rộng lâu năm đất nước, dân tộc và cá thể người chiến sĩ đã gắng quện vào nhau, hòa đồng trong nhau, để bản thân người nghệ sĩ bỗng trở thành một tế bào của đất nước. Một đất nước từng Ngời lên đường nét mặt quê hương/ Mỗi gốc lúa, bờ tre hồn hậu/ Cũng bật lên những tiếng căm hờn! Rồi ông nói, như nhì triệu người dân chết đói nói, như tiếng vọng của những âm hồn:

Bát cơm chan đầy nước mắtBay còn giằng khỏi miệng taThằng giặc Tây, thằng chúa đấtĐứa đè cổ, đứa lột da...

Đau buồn ấy là đau buồn cam kết sự, đau buồn nhiếp ảnh, đau buồn hội họa. Còn đau buồn với phản chống thơ phải cao cây bút lên như thế này, sâu thẳm cùng triết luận vào một đối chiếu và phương pháp tư tưởng đầy nghịch lý, minh triết như thế này:

Xiềng xích chúng bay không khóa đượcTrời đầy chim với đất đầy hoaSúng đạn chúng bay không bắn đượcLòng dân ta yêu nước thương nhà...

Những câu thơ tưởng như một lời đại ngôn ấy, bỗng làm cho người đọc xúc động cùng thẩm thấu một ý nghĩa quan liêu trọng vào triết học về lẽ sống. Ai giết nổi chim với hoa? Ai bắn được "lòng dân ta yêu thương nước thương nhà!" Ấy là sự bắn vào hư không, ấy là sự tàn gần kề trong vô vọng. Hệ quả cuối cùng, chỉ là sự thất bại mà lại thôi!

Chủ nghĩa thực dân cũ trên toàn cầu đã thất bại trọn vẹn vì đạo lý giản dị ấy, với Nguyễn Đình Thi - với một chiêm cảm lớn, đã tổng kết qua thơ.

Càng đọc Đất nước, họ càng cảm nhận và thấu suốt, đó là một bài thơ lớn, được viết từ một trung tâm hồn, tâm hồn của một nghệ sĩ đồng hành với lòng dân, biết vinh danh một giá bán trị vĩnh hằng, đó là tấm lòng cửa người dân với quê hương, đất nước. Nước nhà nước Việt vẫn trường tồn, đã trường tồn, đang trường tồn cùng sẽ trường tồn bởi một giá bán trị văn hóa vĩnh hằng, đó chủ yếu là: "Lòng dân ta yêu thương nước, thương nhà!

Trong những ngày ngày thu tháng Tám, kỷ niệm 60 năm thành lập nước Việt nam giới dân chủ cộng hòa, đọc lại bài xích thơ Đất nước của Nguyễn Đình Thi, bọn họ cảm thấy một niềm tự hào dân tộc từ vào sâu thẳm trung ương hồn.

Súng nổ rung trời giận dữNgười lên như nước vỡ bờNước Việt nam giới từ máu lửaRũ bùn, đứng dậy sáng lòa!

Những câu thơ ấy đến ta gặp lại một ngày thu năm xưa, một ngày thu định mệnh của toàn dân tộc, cùng bỗng cảm thấy trung khu hồn thanh thản, sạch trong "mát vào như sáng năm xưa".

Viết về bài bác thơ Đất nước, tôi ngỡ như được gặp lại ông - một Nguyễn Đình Thi ân nghĩa và cởi mở, thường gật đầu hiền hậu lúc gặp tôi ở sảnh 51 Trần Hưng Đạo, đôi khi vẫy tay gọi lôi lên phòng của ông, tặng tôi một tập thơ vừa xuất bản. Vào tôi, Nguyễn Đình Thi vĩnh hằng là một đơn vị văn lớn, một nghệ sĩ lớn với độc đáo của dân tộc Việt.

Cùng với những bản nhạc Diệt phạt xít, Người Hà Nội, bài thơ Đất nước của Nguyễn Đình Thi lâu dài sống cùng giang sơn đất nước.